https://youtu.be/xJ8KURHVvw4?si=EmnERIQzzb05wNXt
नवयुग पालघर Navyug Palghar Weekly
विरार–डहाणू चौपदरीकरणानंतर तांत्रिक गुंतागुंत :
मेल, लोकल आणि मालगाड्यांचा ताळमेळ कसा साधणार?
नवे यार्ड, समर्पित मालवाहतूक मार्ग आणि वाढवण बंदरामुळे बोईसर परिसरात वाहतुकीचा ताण वाढण्याची शक्यता
पालघर :
विरार–डहाणू चौपदरीकरण आणि समांतर सुरू असलेल्या समर्पित मालवाहतूक लोहमार्ग (DFCC) या दोन प्रकल्पांमुळे पश्चिम रेल्वेच्या या विभागातील रेल्वे वाहतुकीत मोठा बदल अपेक्षित आहे. मात्र या बदलांसोबतच मेल, लोकल आणि मालगाड्यांमधील समन्वय राखणे ही रेल्वे प्रशासनासाठी मोठी तांत्रिक व कार्यकारी अडचण ठरणार आहे.
बोईसर मालवाहतूक यार्डचे स्थानांतरण, वाढवण बंदरामुळे वाढणारा मालवाहतुकीचा ताण आणि गाड्यांचे क्रॉसिंग या तिन्ही कारणांमुळे संपूर्ण विभागात वाहतूक ताण वाढण्याची भीती व्यक्त केली जात आहे.
विकासासोबतच वाढती आव्हाने
चौपदरीकरणानंतर डहाणू लोकलच्या फेर्यांत वाढ होईल आणि मेनलाईनवर मेल–एक्सप्रेस गाड्यांसाठी अधिक क्षमता (स्पेस) उपलब्ध होईल. त्याचबरोबर DFCC कार्यान्वित झाल्यानंतर मालगाड्यांसाठी स्वतंत्र मार्गही सुरू होईल.
अशा प्रकारे –
१) डहाणू लोकलसाठी स्वतंत्र लोहमार्ग,
२) मेल व एक्सप्रेस गाड्यांसाठी स्वतंत्र मेनलाईन, आणि
३) मालगाड्यांसाठी समर्पित लोहमार्ग —
अशी त्रिस्तरीय वाहतूक व्यवस्था उभी राहील.
परंतु, या सर्व बदलांचा ताळमेळ साधणे हे रेल्वे प्रशासनासाठी एक मोठे आव्हान बनत आहे. कारण काही ठिकाणी मालगाड्यांना यार्ड किंवा बंदर गाठण्यासाठी लोकल आणि मेनलाईन ओलांडावी लागणार आहे — आणि याच ठिकाणी अडथळे निर्माण होण्याची शक्यता सर्वाधिक आहे.
मुद्दा १ : बोईसर मालवाहतूक यार्डचे स्थानांतरण
चौपदरीकरण प्रकल्पामुळे सध्याचे बोईसर यार्ड हटवून ते पश्चिमेकडे, बीएआरसी कर्मचारी वसाहतीजवळ हलविण्याचे नियोजन करण्यात आले आहे.
परंतु, मालगाड्या जर DFCC मार्गावरून येऊन या नव्या यार्डकडे जात असतील, तर त्यांना लोकल आणि मेनलाईन लोहमार्ग ओलांडावा लागेल.
“ही प्रक्रिया प्रत्येक वेळेस, विशेषतः रात्री किंवा पहाटे, मेल आणि एक्सप्रेस गाड्यांच्या गतीवर परिणाम करू शकते. तीस डब्यांची मालगाडी पार होईपर्यंत लोकल अथवा एक्सप्रेस गाड्यांना सिग्नलवर थांबावे लागणे ही एक गंभीर ऑपरेशनल जोखीम (Operational Risk) आहे,” असे प्रवासी संघटनांचे मत आहे.
या क्रॉसिंगमुळे फक्त गाड्यांच्या वेळापत्रकावर परिणाम होणार नाही, तर रेल्वे सुरक्षेच्या दृष्टिकोनातूनही ही परिस्थिती चिंताजनक ठरू शकते.
मुद्दा २ : वाढवण बंदर आणि वाढता मालवाहतूक ताण
वाणगाव–डहाणूदरम्यान पश्चिमेकडील बाजूला प्रस्तावित वाढवण बंदर विकसित होत आहे. या बंदराच्या सुरूवातीने मालगाड्यांची संख्या मोठ्या प्रमाणात वाढेल, हे निश्चित.
मात्र त्या गाड्यांनाही डहाणूपूर्वी लोकल आणि मेनलाईन लोहमार्ग ओलांडावा लागेल. त्यामुळे वाहतूक ताण (Bottleneck) निर्माण होण्याची शक्यता आणखी वाढेल.
या परिस्थितीचा संभाव्य परिणाम म्हणजे —
लोकल व मेल/एक्सप्रेस गाड्यांच्या गतीत मंदी,
वेळापत्रकात वारंवार अडथळे,
आणि मालवाहतुकीच्या वाढत्या प्रमाणामुळे प्रणालीवर प्रचंड दबाव.
संभाव्य उपाययोजना
या तांत्रिक समस्यांवर उपाय म्हणून तज्ज्ञ आणि प्रवासी संघटनांनी काही पर्याय सुचवले आहेत:
१️⃣ तांत्रिक उपाय:
मालवाहतूक लोहमार्गावरून बोईसर यार्ड किंवा वाढवण बंदरासाठी स्वतंत्र उड्डाणपूल (Flyover) किंवा भुयारी मार्ग (Underpass) तयार करणे, ज्यामुळे लोकल व मेनलाईन लोहमार्ग ओलांडण्याची गरज उरणार नाही.
२️⃣ यार्ड नियोजनाचा पुनर्विचार:
बोईसर पश्चिमेकडील सध्याच्या प्रस्तावित जागी यार्ड विकसित करण्याऐवजी DFCCशी सुसंगत अशा ठिकाणी नवे यार्ड उभारणे.
३️⃣ वाहतूक विभागणी (Traffic Segregation by Timings):
प्रवासी आणि मालवाहतूक गाड्यांचे वेळेवर आधारित नियोजन करणे — म्हणजे रात्री मालगाड्या आणि दिवसा प्रवासी गाड्या चालवल्यास गती कमी होण्याचा परिणाम टाळता येईल.
रेल्वे प्रशासनाकडून स्पष्टीकरण अपेक्षित
विरार–डहाणू विभागात पुढील दोन वर्षांत रेल्वे वाहतुकीत मोठे बदल घडणार आहेत. परंतु खालील प्रश्नांवर रेल्वे प्रशासनाचे स्पष्ट उत्तर आवश्यक आहे :
१️⃣ मालगाड्या नव्या यार्डपर्यंत कोणत्या मार्गाने पोहोचवल्या जातील?
२️⃣ लोकल व मेनलाईन गाड्यांचे क्रॉसिंग व्यवस्थापन कसे केले जाईल?
३️⃣ पश्चिम रेल्वेच्या ताशी १६० किमी वेगाच्या उद्दिष्टावर या क्रॉसिंगचा परिणाम होणार का?
विकासाला गती, पण नियोजनाला प्राधान्य आवश्यक :
विरार–डहाणू चौपदरीकरण, समर्पित मालवाहतूक मार्ग आणि वाढवण बंदर हे विकासाचे स्वागतार्ह टप्पे आहेत. मात्र, या तिन्ही प्रकल्पांचा परस्पर ताळमेळ राखण्यासाठी सूक्ष्म नियोजन, योग्य अभियांत्रिकी उपाय आणि वेळेवर समन्वय अत्यावश्यक आहे.
अन्यथा, वाढलेली पायाभूत सुविधा असूनही प्रवासी आणि मालवाहतूक दोन्ही गाड्यांच्या गतीत अडथळे येण्याची शक्यता नाकारता येत नाही.
— दयानंद पाटील, सचिव, डहाणू–वैतरणा प्रवासी सेवाभावी संस्था..
