https://youtu.be/fNCLurPwCKM?si=Yg1uIM--efe4ICMs
🪔 माहीम किल्ल्यावर दीपोत्सवाचा पारंपारिक उजाळा — शिवराजांचा गड दिव्यांच्या झगमगाटात न्हाऊन निघाला
वार्ता – माहीम (२३ ऑक्टोबर २०२५)
बुधवार, २२ ऑक्टोबर रोजी सायंकाळी ६.३० वाजता दुर्गमित्र किल्ले संवर्धक माहीम यांच्या पुढाकाराने, माहीम ग्रामपंचायत व ग्रामस्थांच्या सहकार्याने माहीम येथील प्रसिद्ध ऐतिहासिक किल्ल्यावर दीपावली पाडवा निमित्त पारंपारिक दीपोत्सव साजरा करण्यात आला.
कार्यक्रमाची सुरुवात छत्रपती शिवाजी महाराजांना मानवंदना देऊन करण्यात आली. “पहिला दिवा त्या देवाला — ज्यांच्या मुळे आपलं अस्तित्व आहे,” या भावनेने गडावर पहिला दिवा प्रज्वलित करण्यात आला. पारंपारिक पद्धतीने एकूण ३५० पणत्या लावून संपूर्ण किल्ला उजळविण्यात आला. गडावरच्या प्रत्येक तटावर, फांजीवर आणि प्रवेशद्वारावर दिव्यांच्या रांगांनी ऐतिहासिक वास्तू प्रकाशमय झाली.
या प्रसंगी माहीम गावाच्या सरपंच प्रिती पाटील म्हणाल्या, “माहीम किल्ल्याचा दीपोत्सव हा परंपरेचा उत्सव आहे. दुर्गमित्र किल्ले संवर्धकांनी या परंपरेला जीवंत ठेवले आहे. त्याचबरोबर या किल्ल्याचे जतन, संवर्धन आणि प्रसिद्धी करण्याचे त्यांचे प्रयत्न कौतुकास्पद आहेत. काहीसा अपरिचित असलेला हा किल्ला त्यांनी जनमानसात पोहोचवला आहे, त्याबद्दल आम्ही सर्व त्यांचे ऋणी आहोत.”
कार्यक्रमाला गावातील अनेक दुर्गप्रेमी, महिला, तरुण-तरुणी, बालगोपाल यांची उत्स्फूर्त उपस्थिती होती. विशेषतः दुर्गप्रेमी तनुजा चौधरी आणि ग्रामस्थ संजय पाटील यांचा सक्रिय सहभाग लक्षणीय होता.
🏰 केळवे-माहीमचा ऐतिहासिक किल्ला
पालघरमधील माहीम किल्ल्याची दोन वेगवेगळी ठिकाणे आहेत — एक केळवे-माहीम येथे आहे. पालघर जिल्ह्यातील माहीम किल्ला हा माहीम समुद्र किनाऱ्याजवळ माहीम गावातील सरकारी दवाखान्याच्या मागे आहे.
मुंबईच्या बेटांना मुख्य भूमीपासून विभक्त करणार्या महिकावती उर्फ माहीमच्या खाडीच्या मुखावर इ.स. ११४० मध्ये प्रतापबिंब राजाने माहीमचा किल्ला बांधला आणि आपली राजधानी तेथेच वसवली. त्या ठिकाणी नाना जातीच्या आणि नाना प्रकारचे व्यवसाय करणाऱ्या लोकांना बोलावून व्यापार, उद्योग, शास्त्र आणि संस्कृतीची बीजे मुंबई बेटावर रुजवली.
मुंबईमधील माहीम किल्ला वेगळा आहे — तो मुंबईत आहे. पालघरमधील माहीम किल्ल्याच्या पश्चिमेस समुद्र व दक्षिणेस खाडी आहे. प्राचीन काळी समुद्राचे पाणी किल्ल्याच्या तटास भिडत असे, त्यावेळी किल्ल्याचा आकार बराच मोठा होता. आता केवळ बालेकिल्ल्याचा भाग शिल्लक आहे.
पूर्वाभिमुख प्रवेशद्वारातून गडावर प्रवेश केल्यावर डावीकडे उध्वस्त वास्तूचे अवशेष असून, उजवीकडे तटामध्ये एक खोली आहे. प्रवेशद्वारासमोर एक सुंदर जिना आहे. या जिन्याकडे जाताना उजव्या हाताला एक कोरडी विहीर आहे, तसेच जवळच एक लहानसे शिवमंदिर होते. जिन्यावर चढून गेल्यावर आपण फांजीवर पोहोचतो, आणि तिथून किल्ल्याला प्रदक्षिणा मारता येते.
जिन्याच्या टोकाला दुसरे प्रवेशद्वार आहे. ते ओलांडून गेल्यावर आपण किल्ल्याच्या मागच्या पाचकोनी भागात प्रवेश करतो. त्या भागात एक मजला असून त्यावर गावठी कवले यांचे छप्पर होते. तटबंदीत अनेक झरोके आहेत, जे टेहाळणी व तोफांसाठी वापरले जात.
किल्ल्याचे बांधकाम स्थानिक दगड तसेच समुद्रातील दगडांपासून केलेले आहे — हेच या किल्ल्याचे वैशिष्ट्य आहे. किल्ल्याच्या बाहेर भवानी मंदिर आणि एक लहानशी बाग आहे. आजही माहीम व परिसरातील दुर्गप्रेमी या किल्ल्याची साफसफाई, डागडुजी आणि संवर्धनाचे काम सातत्याने करीत आहेत.
✨ दीपोत्सवाने उजळला गड – इतिहासाला मिळाला नवा प्रकाश
📜 वार्ता : संजय पाटील, माहीम (केळवे)
