नवयुग पालघर
****२३ जुलै २०२६ : पालघरचा महापूर
पाण्यात वाहून गेलेली स्वप्ने... आणि उभी राहिलेली माणुसकी****
(अविनाश पाटील,कुणबी सेना)
महापुराचे पाणी काही तासांत ओसरले; पण हजारो कुटुंबांच्या मनात निर्माण झालेली भीती, उद्ध्वस्त झालेल्या संसाराचे दुःख आणि न्यायाची प्रतीक्षा आजही तशीच आहे.
२३ जुलै २०२६ हा दिवस पालघर जिल्ह्याच्या इतिहासात कायमचा कोरला गेला. मध्यरात्रीच्या सुमारास मुसळधार पावसाने रौद्ररूप धारण केले आणि काही मिनिटांतच अनेक गावांमध्ये पाणी घरात घुसले. जीव वाचवण्यासाठी लोकांना घर, संसार आणि जनावरे मागे सोडून बाहेर पडावे लागले. काहींनी झाडांचा आधार घेतला, तर काहींनी घरांच्या छतांवर रात्र काढली.
पूर ओसरल्यानंतर समोर आलेले चित्र अधिक भयावह होते. पालघर तालुक्यातील किराट, बोरशेती, चिंचारे, नानीवली, गरवाशेत, नागझरी, मासवण, काटाळे, आंबेदे, बऱ्हाणपूर आदी गावांसह डहाणू तालुक्यातील पेठ परिसरात चिखल, उद्ध्वस्त घरे आणि वाहून गेलेली शेती दिसत होती.
*वर्षभराची आशा वाहून गेली*
भातलावणी नुकतीच पूर्ण झाली होती. कर्ज काढून बियाणे, खते आणि मजुरीवर खर्च केलेल्या शेतकऱ्यांचे वर्षभराचे नियोजन काही तासांत उद्ध्वस्त झाले.
एका वृद्ध शेतकऱ्याने पुराच्या पाण्यात भिजून कोंब फुटलेले भाताचे रोप हातात घेत विचारले—"आता पुन्हा सुरुवात कशी करायची?"
हा प्रश्न केवळ एका शेतकऱ्याचा नव्हता; तो संपूर्ण ग्रामीण पालघरच्या वेदनेचा आवाज होता.
*गावानेच गावाला दिला आधार*
रात्री वीज नव्हती, मोबाईल नेटवर्क बंद होते आणि मदत पोहोचण्यास वेळ लागत होता. अशा वेळी नानीवली, किराट आणि परिसरातील युवकांनी स्वतःचा जीव धोक्यात घालून महिला, वृद्ध आणि लहान मुलांना सुरक्षित स्थळी पोहोचवले.
आपत्तीच्या काळात शासनयंत्रणा येण्यापूर्वी गावानेच गावाला दिलेला हा आधार, महापुरातील सर्वात आशादायी चित्र ठरला.
*शेतीपलीकडचे नुकसान*
महापुराचा फटका केवळ शेतीपुरता मर्यादित राहिला नाही. पोल्ट्री व्यवसाय, पर्यटन उद्योग, लघुउद्योग आणि शिक्षण व्यवस्थेलाही मोठा धक्का बसला.
नानीवली आणि काटाळे परिसरातील पोल्ट्री व्यवसायांचे मोठे नुकसान झाले. बऱ्हाणपूर, किराट आणि नागझरी येथील पर्यटन व्यवसाय ठप्प झाले.
मासवण विभाग हायस्कूलमध्ये पाणी आणि चिखल शिरल्याने विद्यार्थ्यांच्या सुरक्षिततेचा प्रश्न निर्माण झाला.
गरवाशेत येथील आदिवासी समाजातील श्रीमती शकुंतला रामा घाटाळ यांचा मृत्यू हा या आपत्तीतील सर्वाधिक वेदनादायी प्रसंग ठरला.
*अनुत्तरित प्रश्न*
पूरग्रस्त नागरिक आजही एकच प्रश्न विचारत आहेत—वेळेत पूर्वसूचना मिळाली असती, तर इतके नुकसान झाले असते का?
मोबाईल संदेशांवर अवलंबून राहण्याऐवजी गावागावांत सायरन, दवंडी आणि स्थानिक आपत्कालीन सूचना व्यवस्था उभारण्याची गरज या पुरामुळे अधोरेखित झाली आहे.
तसेच धरण व्यवस्थापन, नदीपात्रातील अडथळे आणि नैसर्गिक पाण्याच्या निचऱ्याबाबतही तज्ज्ञांकडून व्यापक पुनरावलोकन करण्याची आवश्यकता व्यक्त होत आहे.
*आता पुढे...*
पूरग्रस्तांना केवळ आर्थिक मदत नव्हे, तर विश्वासाची गरज आहे. फेरपंचनामा, तातडीची नुकसानभरपाई, शेतकरी, पोल्ट्री आणि लघुउद्योजकांसाठी विशेष पॅकेज, ग्रामीण रस्त्यांची दुरुस्ती आणि प्रभावी पूरपूर्व सूचना प्रणाली उभारणे ही काळाची गरज आहे.
२३ जुलै २०२६ चा महापूर हा केवळ नैसर्गिक आपत्ती नव्हता; तो प्रशासन, समाज आणि शासन या तिन्हींसाठी एक कठोर इशारा होता.
पूरग्रस्तांना सहानुभूतीची नव्हे, तर न्याय, पुनर्वसन आणि सुरक्षित भविष्याची अपेक्षा आहे. या अपेक्षांची पूर्तता झाली, तरच या महापुरातून समाजाने खऱ्या अर्थाने धडा घेतला असे म्हणता येईल.
